تبلیغات
<بصیرت و حقیقت - متن کامل خطبه پیامبر(ص) در غدیر خم
 
بصیرت و حقیقت
هنوز برای تازه شدن دیر نیست...
                                                        
درباره وبلاگ

"بسم الله الرحمن الرحیم"

در اینجا ما به دنبال حقیقت میگردیم.
حقیقتی که باورمان باشد نه شعارمان.
ایا حقیقت به سراغمان خواهد امد یا خود باید پی ان بگردیم؟!
به امید ان روز که نور حق را فهمیده و با کمک ان به سایه بصیرت برسیم...
در اینجا ما به دنبال موضوعات شخصی و پیروی کردن بدون چون و چرا از شخص خاصی نیستیم بلکه از تفکرات درست و حقیقی استقبال و قدردانی میکنیم.
امید که این عمل کوچک در راستای رضای خداوند و کمک به فهم ضرورت ظهور و رضای حضرت ولی عصر (عج) وکمک به اسلام ناب و مسلمین و حق طلبان جهان قرار گیرد.



با نظرات و پیشنهادات خودتون مارو در راستای بهتر کردن مطالب یاری کنید.
با تشکر مدیریت سایت

توجه 1: کپی برداری با ذکر منبع مجاز میباشد.

توجه 2: برای استفاده بهتر از وبلاگ ترجیحآ از مرورگر های بروز مانند 9,IE 8 یا از مرورگرهای بروز Google Chrome یا Mozilla Firefox استفاده کنید.




مدیر وبلاگ : امین هنر

نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

جنبش سایبری 313

همیاران جنبش مصاف

به نام خدا ، به یاد خدا ، برای خدا کلیک کنید

عصر ظهور

طرح بیعت منتظران با امام زمان (ع)

(بسم الله الرحمن الرحیم)

آنچه در زیر از نظر می گذرانید ترجمه کامل این خطبه است که از کتاب ترجمه تفسیر البرهان از انتشارات کتاب صبح که با حمایت نهاد کتابخانه های عمومی کشور انتشار یافته است، انتخاب کرده‌ایم:

«سپاس خدایی راست که به توحید خود در اوج است و در یگانگی‌اش در نزدیکی خلق است و در سلطنتش شکوهمند و در ارکان قلمروی خود، عظیم است و در حالی که خود در جایگاهش است، او را به همه چیز احاطه دانش است و به قدرت و برهان خود بر تمام بندگان چیره است. ستوده‌ایست همواره ستایش ‌شونده و همواره سربلند و پیوسته آغازگر است و بازآورنده و همه امور را بازگشت به وی است. آفریننده آسمان‌هاست و گستراننده زمین‌ها و حکمران بر آنهاست. دور و منزه از خصایص آفریده‌هاست و در منزه بودن خود نیز از تقدیس همگان برتر است و هموست پروردگار ملائکه و روح. بر همه آفریدگان خود تفضل کند و بر همه مخلوقات خود بخششگر است. به نیم نگاهی همه چشم‌ها را بیند و هیچ چشمی او را نبیند. بخشنده و بردبار و شکیباست. رحمت او هر چیز را رسیده و به نعمتش بر همه خلقش منت نهاده، در انتقام شتاب نکند و در كیفر سزاواران عذاب، صبور و شكیباست. بر نهان­ها آگاه و بر درون‌ها داناست. پوشیده‌ها بر او ناپیدا نیست و پنهان‌ها بر او شبهه­ناک نمی‌باشد. او راست فراگیری به هر چیز و چیرگی بر هر چه هست و توان در هر چیز و توانایی بر هر پدیده و او را همانندی نیست و اوست پدیدآور هر پدیده، آن گاه که هیچ پدیده نبود. جاودانه و زنده و عدل ‌گستر است. جز او خداوندی نباشد و اوست ارجمند و حكیم.

شکوهمندتر از آن است که به دیدگان دریابندش و اوست دریابنده دیده‌ها و اوست پنهان بین و کاردان. كسی با دیدن، به وصف او نرسد و بر چگونگی او در نهانی و آشكاری دست نیابد، مگر به آن چه او عز و جل خود بنماید.

و گواهی می‌دهم كه او خداوندی است كه نزاهتش روزگاران را بیازمود (نسخه دیگر : فراگرفت) و نورش، ابدیت را کنار زد. هم او که بی‌رایزنی رایزنی، فرمانش را اجرا می‌کند، و او را در تقدیر نویسی‌اش انبازی نیست و در تدبیرگری‌اش، دوگونگی نباشد. هر آن چه نوآفرید، بی‌الگویی صورت بخشید و آفریدگان را بدون یاوری کسی و بدون رنج و یا چاره‌جویی، هستی‌ بخشید. جهان، بنیان نهاد تا هست شد و آفرید تا پدیدار گشت.

پس اوست خدایی كه معبودی جز او نیست. همو كه سازندگیش استوار و کردارش نیکوست. دادگری است كه ستم روا نمی‌دارد و بزرگواریست كه كارها به او بازمی‌گردد.

و گواهی می‌دهم او خدایی است كه هر موجودی در برابر بزرگی‌اش فروتن و در مقابل عزّتش رام و در برابر توانایی‌اش تسلیم و پیش هیبتش سر به زیراند. پادشاه قلمروها و چرخاننده سپهرها و رام ‌كننده آفتاب و ماه كه هر یك در مداری معین جریان یابند. او پرده شب را به روز و پرده روز را كه شتابان در پی شب است، به شب پیچد. اوست شكننده هر ستمگر سركش و نابود كننده هر شیطان رانده شده.....


نه او را ناسازی باشد و نه برایش هم­پایی. یكتا و بی‌نیاز، نه زاده و نه زاییده شده، او را همتایی نبوده و خداوندی یگانه و پروردگاری بزرگوار است. بخواهد و در گذراند و اراده كند و حكم نماید. بداند و شماره کند و بمیراند و زنده كند. نیازمند و بی‌نیاز گرداند. بخنداند و بگریاند. نزدیك آورد و دور برد و بازدارد و بخشش کند. او راست پادشاهی و ستایش. به دست اوست تمام نیكی و بر هر چیز تواناست.

شب را در روز و روز را در شب فرو بَرد. معبودی جز او نیست، گران‌مایه و آمرزنده؛ اجابت كننده دعا و فزون‌دهنده عطا، برشمارنده نفَس‌ها و پروردگار جن و انس است. او که چیزی بر وی مشكل نیاید؛ فریاد فریادخواهان، او را آزرده نكند و پافشاری اصراركنندگان، او را به ستوه نیاورد.

نیكوكاران را نگاهدار و رستگاران را دستِ یار، مؤمنان را صاحب اختیار و جهانیان را پروردگار است؛ آن كه در همه احوال، سزاوار سپاس و ستایش همه آفریدگان است.

او را ستایش فراوان و سپاس جاودانه می‌گویم بر شادکامی و پریشان‌حالی و بر دشواری و آسانی، و به او و فرشتگان و نوشته‌ها و فرستاده‌هایش ایمان دارم و فرمان او را گردن می‌نهم و اطاعت می‌كنم و به سوی هر آن چه مایه خشنودی اوست، می‌شتابم و بدان چه حكم کرد، تسلیمم؛ از سر اشتیاق به فرمانبری از وی و بیمناکی از گوشمالی وی. زیرا او خدایی است كه مكرش را ایمنی نباشد و از بی عدالتی‌اش هراسی نیست.

و اكنون بر بندگی خویش در محضر وی اقرار می‌کنم و به پروردگاری او گواهی می‌دهم و وظیفه خود را در آن چه به من وحی شده، انجام می‌دهم؛ مباد كه با سرننهادنم، از سوی او عذابی سرکوبگر فرود آید كه احدی را یارای پس راندن آن از من نباشد، هر چند کاردانی­اش بسیار و دوستی‌اش خالص باشد.

چرا كه معبودی جز او نیست، اوست که مرا آگاهی داد كه اگر آن چه بر من نازل كرده، به مردم نرسانم، وظیفه رسالتش را انجام نداده‌ام، و خداوند تبارك و تعالی ایمنی از آزار مردم را برایم تضمین كرده و البته كه او بسنده و بخشنده است.

پس آن گاه، چنین وحی‌ام فرستاد: بسم الله الرحمن الرحیم «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْكَ مِن رَّبِّكَ ـ فی علی ـ وَإِن لَّمْ تَفْعلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ یَعصِمُكَ مِنَ النَّاسِ» [به نام خداوند همه مهرِ مهرپرور. ای فرستاده ما! آن چه از سوی پروردگارت ـ در باره علی علیه السلام ـ بر تو وحی شد، ابلاغ كن، وگرنه رسالت خداوند را به انجام نرسانده‌ای؛ و او تو را از آسیب مردمان نگاه می‌دارد].

هان ای مردمان! آن چه بر من فرود آمده، در تبلیغ آن كوتاهی نكرده‌ام و اکنون سبب نزول آیه را بر شما بیان می‌كنم: همانا جبرئیل، سه مرتبه بر من فرود آمد و مرا از سوی سلام، پروردگارم كه تنها اوست سلام، فرمانی آورد كه در این مكان برپای ایستم و به هر سفید و سیاهی اعلام كنم كه علی بن ابی طالب، برادر، وصی و جانشین من در میان امّت و امام پس از من است که جایگاه او نسبت به من به سان هارون نسبت به موسی است، لیكن پیامبری پس از من نخواهد بود و او پس از خدا و رسول خدا، صاحب اختیارتان است.

پروردگارم در این باره، آیه‌ای از کتاب خویش بر من نازل فرموده كه: «إِنَّمَا وَلِیُّكُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُواْ الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلاَةَ وَیُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَهُمْراکعون»[1][ همانا ولی، صاحب اختیار و سرپرست شما، خدا و پیامبر او و ایمان‌آورندگانی هستند كه نماز به پا می‌دارند و در حال ركوع زكات می‌پردازند] و هر آینه علی‌ بن ابی طالب علیه السلام است که نماز به پا داشته و در ركوع، زكات پرداخته و پیوسته جویای خدای عز و جل است.

و من از جبرئیل درخواستم كه معاف نمودن من از رساندن این پیام به شما را درخواست نماید. زیرا كمی پرهیزکاران و فزونی منافقان و مداخله گناه‌ پیشگان و فریبکاری مسخره ‌كنندگان اسلام را می‌دانم؛ همانان كه خداوند در كتاب خود در وصفشان فرموده: «یَقُولُونَ بِأَلْسِنَتِهِم مَّا لَیْسَ فِی قُلُوبِهِمْ»[2][به زبان آن را می‌گویند كه در دل‌هایشان نیست] و آن را اندك و آسان می‌شمارند؛ حال آن كه نزد خداوند، بس بزرگ است، و نیز از آن روی كه منافقان، بارها مرا آزار رسانیده تا بدان جا كه مرا اُذُن (سخن شنو و زودباور) نامیده‌اند، به خاطر همراهی بسیار علی علیه السلام با من و روی نمودن من به وی، تا بدان جا كه خداوند در این باره آیه‌ای فرو فرستاد که: «الَّذِینَ یُؤْذُونَ النَّبِیَّ وَیِقُولُونَ هُوَ أُذُنٌ» [و از آنانند كسانی كه پیامبر خدا را می‌آزارند و او را سخن شنو و زودباور می‌نامند] بگو: « قل اذن » [آری سخن شنو است] بر علیه آنان كه گمان می‌كنند او تنها سخن می‌شنود «خیر لکم» [این برای شما بهتر است]،[3]تا پایان آیه.

و اگر می‌خواستم نام گویندگان چنین سخنی را بر زبان آورم و یا مستقیما با دستم به آنان اشاره كنم و یا مردمان را به سویشان هدایت كنم، به راحتی، این کار را می‌‌کردم، لیكن سوگند به خدا که در كارشان كرامت نموده، لب فروبستم. با این حال، خداوند از من خشنود نخواهد گشت، مگر این كه آن چه در حق علی علیه السلام فرو فرستاده به گوش شما برسانم. سپس پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم چنین خواند: «یَا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنزِلَ إِلَیْكَ مِن رَّبِّكَ ـ فی علی ـ وَإِن لَّمْ تَفْعلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ وَاللّهُ یَعصِمُكَ مِنَ النَّاسِ»[هان ای پیامبر ما! آن چه از سوی پروردگارت بر تو نازل شده ـ در حقّ علی ـ ابلاغ كن؛ وگرنه كار رسالتش را انجام نداده‌ای، و البته خداوند تو را از آسیب مردمان نگاه می‌دارد]

هان ای مردمان! بدانید كه خداوند، او را برایتان صاحب اختیار و امام قرار داده و پیروی او را بر مهاجران و انصار و آنان كه به نیكی از ایشان پیروی می‌كنند و بر بادیه ‌نشینان و شهروندان و بر عجم و عرب و آزاد و برده و بر كوچك و بزرگ و سفید و سیاه و بر هر یكتاپرست، واجب شمرده است.

فرمان او جاری، گفتار او بسنده و امرش نافذ است. ناسازگارش نفرین شده، و پیرو و باوركننده‌اش در مهر و رحمت است. هر آینه خداوند، او و شنوایان سخن او و فرمان بران وی را آمرزیده است.

هان ای مردمان! آخرین بار است كه در این اجتماع به پا ایستاده‌ام. پس بشنوید و فرمان برید و دستور حق را گردن گذارید؛ چرا كه خداوند عز و جل ولی و معبود شماست و پس از خداوند، ولی شما، رسول و پیامبر صلی الله علیه و آله اوست كه اكنون با شما سخن می‌گوید و پس از من، علی علیه السلام ولی و امام شماست به فرمان پروردگار. آن گاه، امامت در فرزندان من از نسل علی علیه السلام خواهد بود. این قانون تا روز دیدار با خدا و رسول او دوام خواهد داشت.

حلال نیست، مگر آن چه خدا و رسول او و امامان حلال دانند، و حرام نیست، مگر آن چه آنان حرام دانند. خداوند عز و جل، حلال و حرام را برای من بیان فرموده و آن چه پروردگارم از كتاب خویش و حلال و حرامش به من آموخته، در اختیار علی علیه السلام نهاده‌ام.

هان ای مردمان! هیچ دانشی نیست، مگر این که خداوند، آن را در جان من نبشته و من نیز آن را در جان پیشوای پرهیزكاران، علی علیه السلام بر نهاده‌ام. هیچ دانشی نیست، مگر آن که آن را به علی علیه السلام آموخته‌ام و او امام روشنگر است.

هان مردمان! از راه علی علیه السلام گم نشوید و از وی نگریزید و از سرپرستی‌اش روی برنگردانید. اوست که به درستی و راستی خوانده و خود نیز بدان عمل نماید و نادرستی را نابود كند و از آن بازدارد. در راه خدا نكوهش نكوهش گران، او را از كار باز ندارد. او نخستین مؤمن به خدا و رسول اوست و كسی در ایمان، به او سبقت نجسته است و همو جان خود را فدای رسول الله صلی الله علیه و آله نموده و با او همراه بوده است؛ درحالی که هیچ یک از مردان غیر از وی، خدا را به همراه رسول الله صلی الله علیه و آله عبادت نمی‌کردند.

هان ای مردمان! او را برتر دانید، كه خداوند او را برگزیده، و پیشوایی او را بپذیرید، كه خداوند، او را برپای داشته است.

هان ای مردمان! او از سوی خدا امام است و هرگز خداوند، توبه منكر او را نپذیرد و وی را نیامرزد و این حتم است نزد خداوند در باره ناسازگار علی و هرآینه او را به عذاب دردناک پایدار و جاویدان كیفر كند. پس از مخالفت با سخن من در باره وی بهراسید تا مبادا در آتشی درشوید كه آتش گیره آن مردمانند و سنگ، كه برای حق‌ستیزان آماده شده است.

هان مردمان! به خدا سوگند كه پیامبران پیشین به ظهورم مژده داده‌اند و اكنون من فرجام پیامبران و برهان بر آفریدگان در آسمان و زمینم. آن كس كه در آن، ذره­ای به وادی تردید درافتد، به كفر جاهلیت نخستین درآمده و هر که در سخنان امروزم تردید کند، در تمامی رسالتم شک کرده است و هرآینه جایگاه ناباوران آن، آتش دوزخ خواهد بود.

هان ای مردمان! خداوند عز و جل به منّت خود بر من و احسان خویش به من این برتری را به من پیشكش كرد و به حق كه خدایی جز او نیست. و او راست تمام ستایش من در همه روزگاران و در هر حال و مقام.

هان ای مردمان! علی علیه السلام را برتر دانید كه او برترین مردمان از مرد و زن پس از من است؛ با وجود ماست که آفریدگان پایدارند و خداوند روزی‌شان را فرو می‌فرستد.

منفور است، منفور است؛ مغضوب است، مغضوب است آن که این گفته مرا نپذیرد!

هان! بدانید جبرئیل از سوی خداوند خبرم داد: هر آن كه با علی علیه السلام بستیزد و بر ولایت او گردن ننهد، نفرین و خشم من بر او باد! پس هر نفسی بنگرد كه برای فردای رستاخیز خود چه پیش فرستاده است و تقوا پیشه كنید و از ناسازگاری با علی علیه السلام بپرهیزید. مباد كه گام‌هایتان پس از استواری درلغزد؛ كه خداوند بر كردارتان آگاه است.

هان ای مردمان! قرآن را به اندیشه خوانید و ژرفی آیات و محکمات آن را فهم نمایید و در پی متشابهات آن نیفتید که به خدا سوگند، بازداری های قرآن را کس به روشنی نگوید و تفسیر آن را آشکارا بیان نکند، مگر کسی که اکنون دستش در دست من است و او را به سمت خود، فراز کشیده‌ام و بازویش را بالا برده و به شما اعلام می‌کنم: هر که من سرپرست او هستم، این علی علیه السلام سرپرست اوست و او علی ‌بن ابی طالب برادر و وصی من است و سرپرستی و به ولایت پذیرفتن او حکمی است از جانب خداوند که بر من فرو فرستاده است.

هان ای مردمان! همانا او همجوار و همسایه خداوند است كه در کتاب خود می‌فرماید: «یَا حَسْرَتَى علَى مَا فَرَّطتُ فِی جَنبِ اللَّهِ»[4] [تا آن که مبادا كسی در روز رستاخیز بگوید: افسوسم باد بر کوتاهی و کم کاری‌ام در همسایه خدا]

هان ای مردمان! همانا علی و فرزندان پاكم از نسل او، وزنه کوچك‌ترند و قرآن وزنه بزرگتر. هر یك از این دو از دیگر همراه خود، خبر می‌دهد و با آن سازگار است. آن دو هرگز از هم جدا نخواهند شد تا در حوض كوثر بر من وارد شوند.

هان! بدانید كه آنان امانتداران خداوند در میان آفریدگان و حاكمان او در زمین اویند.

هشدار! که خداوند عز و جل بیان کرد و من از جانب خداوند عز و جل بازگو نمودم. هان! که من وظیفه‌ خویش را ادا كردم. هشدار كه من ابلاغ كردم و هان! به گوشتان رساندم و زنهار! روشن نمودم. هشدار! كه هرگز به جز این برادرم، كسی امیرالمؤمنین نخواهد بود. هشدار! كه پس از من امیری بر مؤمنان، برای كسی جز او روا نباشد.

سپس دست بر بازوی علی علیه السلام زد و او را فرازتر کشید، و امیرالمؤمنین چنان بود که از همان آغاز که پیامبر صلی الله علیه و آله به خطبه برخاست، علی علیه السلام را فراز کشیده بود، به گونه­ای که پاهای او تا زانوی رسول خدا صلی الله علیه و آله برابر بود و آن گاه فرمود:

هان ای مردمان! این علی علیه السلام است، برادر و وصی و در دل‌گیرنده دانش من و هم اوست جانشین من در میان امّت و بر تفسیر كتاب خدای عز و جل كه مردمان را به سوی او بخواند و به آن چه موجب خشنودی اوست، عمل كند و با دشمنانش ستیز نماید و بر فرمانبرداری از خداوند، یاریگر باشد و بازدارنده از نافرمانی او باشد. همانا اوست جانشین رسول الله صلی الله علیه و آله و پیشوای ایمان‌آورندگان و امام هدایتگر به امر خداست و كسی كه به فرمان خدا با پیمان‌شكنان، روی گردانان از راستی و درستی و گریختگان از دین، پیكار كند.

می‌گویم: به فرمان خداوند، سخن حق، نزد وی دگرگون نخواهد شد. می‌گویم: پروردگارا! دوستداران او را دوست دار و دشمنان او را دشمن دار. ناباورانش را و انکار کنندگان حق او را نفرین کن و خشم خود را بر نادیده ‌گیرندگان وی فرود آر.

خداوندا! تو خود امامت را برای علی علیه السلام، ولی خود فرو فرستادی، آن هنگام که در تبیین آن به ‌واسطه آن چه از دین مردمان، تکمیل نمودی و نعمت خود را بر ایشان، به کمال بخشیدی و اسلام را برای ایشان پسندیدی؛ وی را برترین شمردی و فرمودی: «وَمَن یَبْتَغِ غَیْرَ الإِسْلاَمِ دِینًا فَلَن یُقْبَلَ مِنْهُ وَهُوَ فِی الآخِرَةِ مِنَ الْخَاسِرِینَ»[5][و آن كه جز اسلام دینی بجوید، از او پذیرفته نخواهد شد و در جهان دیگر در شمار زیانكاران خواهد بود] خداوندا! تو را گواه می‌گیرم كه پیام تو را به مردمان رساندم.

هان ای مردمان! خداوند عز و جل، دین را با امامت علی علیه السلام تكمیل فرمود. اینك آنان كه از او و جانشینانش از فرزندان من و از نسل او، تا برپایی رستاخیز و عرضه بر خدا، پیروی نكنند،«حَبِطَت أعمالُهم وَ فِی النَّار هُم خَالدونَ»[6][ایشان كرده‌هایشان بیهوده بوده و تنها در آتش دوزخ جاودان خواهند بود] «لا یخَفَّف عنهم العذابُ وَ لا هُم ینظَرون»[7][نه از عذابشان كاسته شود و نه ایشان را لحظه‌ای امانی داده شود]

هان ای مردمان! این علی علیه السلام یاورترین شما برای من، سزاوارترین شما به من و نزدیك‌ترین شما به من و عزیزترین شما بر من است. خداوند عز و جل و من از او خشنودیم. آیه رضایتی در قرآن نیست، مگر در باره او و خدا هیچ گاه ایمان‌ آوردگان را خطابی ننموده، مگر ابتدا از او، و آیه ستایشی نازل نگشته، مگر در باره او، و خداوند درآیه «هَلْ أَتَى علَى الْإِنسَانِ»[8][آیا انسان را آن هنگام از روزگار (به یاد) آید که چیزی درخور یاد کردن نبود؟] گواهی بر بهشت رفتن نداده، مگر بری او، و آن را در حق غیر او نازل نكرده و به آن آیه، جز او را نستوده است.

هان ای مردمان! او یاور دین خدا و دفاع كننده از رسول اوست. او پرهیزكار پاكیزه و رهنمای ارشاد شده است. پیامبرتان برترین پیامبر، وصی او برترین وصی و فرزندان او برترین اوصیایند.

هان ای مردمان! فرزندان هر پیامبر از نسل اویند و فرزندان من از صلب علی‌اند.

هان ای مردمان! به راستی كه شیطان، آدم را با رشك ‌ورزی از بهشت رانده است؛ مبادا شما به علی علیه السلام رشك ورزید كه كرده‌هایتان نابود و گام‌هایتان لغزان گردد. آدم با یك اشتباه به زمین، هبوط داده شد و حال آن كه برگزیده خدای عز و جل بود. پس چگونه خواهید بود شما اگر لغزش نمایید و حال آن كه شما بندگان خدایید.

آگاه باشید! كه با علی نمی‌ستیزد، مگر تیره ‌بخت و سرپرستی او را نمی‌پذیرد، مگر پرهیزگار و به او نمی‌گرود، مگر گرونده‌ای بی‌آلایش.

به خدا سوگند كه سوره والعصر در باره علی نازل شد: «بسم الله الرحمن الرحیم* وَالْعصْر * إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِی خُسْرٍ * إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ»[9][ به نام خداوند همه مهر مهرپرور * قسم به عصر كه انسان در زیان است * مگر آنان که ایمان آورند و کردار نیک به‌ جای آرند و در میان خود به حق سفارش نمایند و یکدیگر را به شکیبایی توصیه کنند].

هان مردمان! خدا را گواه گرفتم و پیام او را به شما رسانیدم «وَمَا علَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ»[10][و بر فرستاده، وظیفه‌ای جز بیان و ابلاغ روشن نیست].

هان مردمان! «اتَّقُواْ اللّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلاَ تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَأَنتُم مُّسْلِمُونَ»[11][تقوا پیشه كنید، آن گونه كه بایسته است و نمیرید جز در آن حال که به اسلام گرویدگانید].

هان مردمان! به خدا و رسول و نوری که با وی نازل گشت، ایمان آورید «مِّن قَبْلِ أَن نَّطْمِسَ وُجُوهًا فَنَرُدَّهَا علَى أَدْبَارِهَا»[12][پیش از آن كه چهره‌هایی را تباه و آن را باژگونه كنیم].

هان ای مردمان! نور از سوی خداوند عز و جل در جان من، سپس در جان علی‌بن ابی طالب علیه السلام، آن گاه در نسل او تا مهدی قائم علیه السلام كه حق خدا و حق هر مؤمنی را باز می‌ستاند، جریان یافته است. چرا كه خداوند عز و جل ما را بر كوتاهی‌كنندگان، ستیزه‌گران، ناسازگاران، نابکاران و گنهكاران و ستمكاران و زورگیرندگان از تمامی جهانیان، حجت آورده است.

هان مردمان! همانا من رسول خدایم و پیش از من نیز رسولانی آمده و عمرشان سپری گشته است. آیا اگر من بمیرم یا كشته شوم، به جاهلیت عقب گرد می‌كنید؟ و هر که (به قهقرا) بر پاشنه‌اش عقب گرد نماید، هرگز خدا را زیانی نخواهد رسانید و خداوند، سپاسگزاران شكیبا را پاداش خواهد داد. بدانید كه علی علیه السلام و پس از او فرزندان من از نسل او، دارنده صفت شكیبایی و سپاسگزاری اند.

هان ای مردمان! اسلامتان را بر من منت نگذارید که خداوند بر شما خشم گیرد و شما را عذابی از نزد خود گرفتار نماید. همانا پروردگار شما در كمین گاه است.

ای مردمان! به زودی پس از من پیشوایانی خواهند بود كه شما را به سوی آتش می‌خوانند و در روز رستاخیز تنها و بی یاور خواهند ماند. هان مردمان! خداوند و من از آنان بیزاریم.

هان ای مردمان! آنان و یاران و پیروانشان و دنباله روان آنان در ژرف‌ترین جای دوزخ خواهند بود و چه جایگاه بدی است جایگاه متكبّران.

هان مردمان! اینك جانشینی خود را تا برپایی روز رستاخیز به شکل امامت و وراثت در نسل خود به امانت به جای می‌گذارم و اکنون ابلاغ کردم آن چه را ابلاغ نمودم تا برهان باشد بر هر شاهد و غایب و بر آنان كه زاده شده یا نشده‌اند، پس بایسته است تا برپایی رستاخیز، این سخن را حاضران به غایبان و پدران به فرزندان برسانند و به زودی کسانی امامت را با پادشاهی جایگزین و آن را غصب خواهند نمود. هان! نفرین و خشم خدا بر غاصبان و چپاول‌گران! و البته در آن هنگام است که تنها به کار شما خواهیم پرداخت، ای جن و انس! و بر سر شما شعله‌هایی از آتش و مس گداخته فرو خواهد ریخت و هرگز یاری کرده نشوید.

هان ای مردمان! هر آینه خداوند عز و جل شما را به حالتان رها نمی‌کرد، مگر آن که ناپاك را از پاك جدا كند و خداوند نخواهد که شما را بر غیب آگاه گرداند.

هان ای مردمان! هیچ سرزمینی نیست، مگر این كه خداوند به خاطر تكذیب اهلش، آن را نابود خواهد فرمود و آن چنان که فرمود: شهرها را در حالی که ستم پیشه می‌کنند، هلاک می‌گرداند و این امام شما و ولی شماست و او وعده نموده با خداوند است و خداوند، وعده او را به حقیقت خواهد رساند.

هان ای مردمان! پیش از شما، شمار فزونی از گذشتگان گمراه شدند و خداوند گذشتگان را نابود كرد و هم او نابودكننده آیندگان است.

او خود در كتابش آورده: «أَلَمْ نُهْلِكِ الْأَوَّلِینَ * ثُمَّ نُتْبِعهُمُ الْآخِرِینَ * كَذَلِكَ نَفْعلُ بِالْمُجْرِمِینَ * وَیْلٌ یَوْمَئِذٍ لِّلْمُكَذِّبِینَ»[13][آیا پیشینیان را تباه نكردیم و به دنبال آنان آیندگان را گرفتار نساختیم؟ با مجرمان این چنین كنیم. وای در این روز بر ناباوران]

هان مردمان! همانا خداوند مرا امر کرده و نهی نموده و من نیز همان گونه علی علیه السلام را امر کردم و نهی نمودم و اکنون امر و نهی را از خدای ‌تعالی دریافته است؛ پس فرمان او را بشنوید و از آن چه بازتان می‌دارد، خودداری کنید و به خواست وی درآیید و راه‌های گونه‌گون، شما را از راه او باز ندارد!

صراط مستقیم خداوند، منم كه شما را به پیروی آن امر فرموده و پس از من علی علیه السلام است و آن گاه فرزندانم از نسل او، پیشوایانی به حق، که راه راست می‌نمایند و به ‌واسطه آن، راه را به شیوه میانه‌روی می‌پویند.

سپس پیامبر «الحمد لله» را تا انتها قرائت کرد و فرمود: هان! به خدا سوگند، این سوره در باره من نازل شده و در باره ایشان نازل شده و شامل همه آنان می‌باشد و به آنان اختصاص یافته است. آنان اولیای خدایند كه ترسی بر ایشان نیست و اندوهگین نمی‌گردند. هان بدانید که حزب خدا، چیره و غالب خواهد بود. هشدار! كه ستیزندگان با امامان، اهل دو دستگی و ساربانان تباهی‌انگیز و همكاران شیاطین‌اند «یُوحِی بَعضُهُمْ إِلَى بَعضٍ زُخْرُفَ الْقَوْلِ غُرُورًا»[14][هر یک از ایشان از راه فریب، دیگری را سخنان آراسته تحویل می‌دهد] تا آخر آیه. هان! بدانید كه دوستان ایشان مؤمنانی هستند که خداوند در كتاب خود از ایشان چنین یاد كرده: «لَا تَجِدُ قَوْمًا یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الْآخِرِ یُوَادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَرَسُولَهُ»[15] [نمی‌یابی قومی که به خدا و روز بازپسین ایمان آورده باشند، ولی با ستیزه‌گران با خدا و رسول را، دوستی نمایند]

هان! دوستداران امامان، ایمانیان‌اند كه قرآن چنان توصیف فرموده: «الَّذِینَ آمَنُواْ وَلَمْ یَلْبِسُواْ إِیمَانَهُم بِظُلْمٍ أُوْلَـئِكَ لَهُمُ الأَمْنُ وَهُم مُّهْتَدُونَ»[16][آنان كه ایمان آورده و باور خود را به ستم (شرك) نیالوده‌اند، ایشان در امان‌اند و هم ایشان راه ‌یافتگان‌اند]

هان! یاران پیشوایان، كسانی هستند كه به ایمان رسیده و از دودلی به دور هستند. هان! اولیای امامان، آنانند كه با آرامش به بهشت درخواهند شد و فرشتگان، با سلام، آنان را پذیرفته و خواهند گفت: «طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خَالِدِینَ»[17] [درود بر شما كه پاك گردیدید، اینك داخل شوید كه در بهشت، جاودانه اید] هان! اولیای ایشان آنهایی هستند که خداوند فرماید: «یَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ یُرْزَقُونَ فِیهَا بِغَیْرِ حِسَابٍ»[18][ به بهشت پای می‌نهند و در آن بدون حساب روزی داده خواهند شد] هان! دشمنان آنان آن كسانی‌اند كه در آتش درآیند و همانا ناله افروزش جهنم را می‌شنوند؛ در حالی كه در جوشش است و هرم شعله‌های آتش، همچون بازدمی زبانه می‌كشد «كُلَّمَا دَخَلَتْ أُمَّةٌ لَّعنَتْ أُخْتَهَا»[19][هر گاه که گروهی از مردمان بدان داخل شوند، گروه دیگر را لعنت نمایند] هان! كه دشمنان ایشان همانانند كه خداوند در باره آنان فرموده: «كُلَّمَا أُلْقِیَ فِیهَا فَوْجٌ سَأَلَهُمْ خَزَنَتُهَا أَلَمْ یَأْتِكُمْ نَذِیرٌ * قَالُوا بَلَى»[20][هر گروهی از آنان که داخل جهنم شود آتشداران دوزخ ایشان را می‌پرسند: مگر برایتان زنهار دهنده‌ای نیامد؟! می‌گویند: آری] هان! یاران ایشان «الَّذِینَ یَخْشَوْنَ رَبَّهُم بِالْغَیْبِ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِیر»[21][کسانی‌اند که در نهان، از پروردگار خویش ترسانند، آمرزش و پاداش بزرگ برای آنان خواهد بود]

هان مردمان! چه بسیار فرق است میان آتش و بهشت!

هان مردمان! ستیزه جویان ما کسانی‌اند که خداوند، ایشان را نستوده و نفرین فرموده و دوستداران ما کسانی‌اند که خداوند، ایشان را ستوده و دوست می‌دارد.

هان مردمان! بدانید كه همانا من بیم دهنده‌ام و علی علیه السلام هدایت‌گر.

هان مردمان! بدانید كه من پیامبرم و علی علیه السلام وصی من است.

آگاه باشید! همانا آخرین امام از ما، مهدی قائم علیه السلام است. هان! او بر تمامی ادیان چیره خواهد بود.

هان! كه اوست انتقام‌گیرنده از ستمكاران.

هان! كه اوست فاتح دژها و ویران‌كننده آنها.

هان! كه اوست چیره بر هر قبیله‌ای از شرک.

هان! كه او خونخواه تمام اولیای خداست.

هان! که اوست یاور دین خدای عز و جل.

هان! كه اوست پیمانه‌گیر از دریایی ژرف.

هان! كه او بر هر ارزشمندی به اندازه ارزش او، و بر هر نادانی به اندازه نادانی‌اش ارج كند.

هشدار! كه او برترین و برگزیده خداوند است.

هشدار! كه او وارث دانش‌ها و دربرگیرنده ادراك‌هاست.

هان! بدانید كه او از سوی پروردگارش سخن می‌گوید و آیات و نشانه‌های او را برپا كند. بدانید همانا اوست بالیده و استوار.

بیدار باشید! هموست كه (اختیار امور جهانیان و آیین آنان) به او واگذار شده است.

آگاه باشید! كه تمامی گذشتگان، ظهور او را پیشگویی كرده‌اند.

آگاه باشید! كه اوست حجّت پایدار و پس از او حجّتی نخواهد بود و حقیقت و نوری نیست، مگر نزد او.

هان! كسی بر او پیروز نخواهد شد و ستیزنده او یاری نخواهد گشت.

آگاه باشید كه او ولی خدا در زمین، داور او در میان مردم و امانتدار امور آشكار و نهان است.

هان مردمان! من پیام خدا را برایتان آشكار كرده و تفهیم نمودم و این علی علیه السلام است كه پس از من، شما را آگاه می‌كند. اینك شما را می‌خوانم كه پس از پایان خطبه با من بر بیعت با وی و اعتراف به او و سپس با علی علیه السلام دست بیعت دهید. آگاه باشید من با خداوند و علی با من پیمان بسته و من اكنون از سوی خدای عز و جل برای امامت او پیمان می‌گیرم. «فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّمَا یَنكُثُ علَى نَفْسِهِ»[22][و هر که پیمان شکند، هر آینه بر ضد خود پیمان شکسته است]

هان مردمان! «إِنَّ الصَّفَا وَالْمَرْوَةَ مِن شَعآئِرِ اللّهِ فَمَنْ حَجَّ الْبَیْتَ أَوِ اعتَمَرَ»[23][همانا حج و عمره از شعائر (آیین‌های) الهی است. پس زائران خانه خدا و عمره‌كنندگان] تا پایان آیه.

هان مردمان! در خانه خدا حج گزارید؛ كه هیچ خاندانی داخل آن نشد، مگر رشد کرده و بس شمار گشتند، و كسی از آن روی برنگردانید، مگر بی نسل و پراکنده گردیدند.

هان مردمان! مؤمنی در موقف (عرفات، مشعر، منا) نمانَد، مگر این كه خدا گناهان گذشته او را بیامرزد و چون حج خود پایان بَرد، کار خود را از گیرد.

هان مردمان! حاجیان، دستگیری شده‌اند و هزینه سفرشان جبران می‌شود و البته، خداوند پاداش نیكوكاران را تباه نخواهد كرد.

هان مردمان! خانه خدا را با دین كامل و دانشی ژرف، زیارت كنید و از زیارتگاه‌ها جز با توبه و بازایستادن (از گناهان) برنگردید.

هان مردمان! نماز را به پا دارید و زكات بپردازید؛ همان‌ سان كه خداوند عز و جل امر فرموده است. پس اگر زمان بر شما دراز شد و كوتاهی كردید یا از یاد بردید، علی علیه السلام صاحب اختیار و تبیین كننده بر شماست. خداوند عز و جل او را پس از من در میان شما برنهاده و آنان که خداوند از نسل من و او (به جانشینی ما) خلق نمود،[24]پرسش‌های شما را پاسخ دهند و آن چه را نمی‌دانید به شما می‌آموزند.

هان! حلال و حرام بیش از آن است كه من شمارش كنم و بشناسانم؛ پس یك باره به حلال فرمان می‌دهم و از حرام باز می‌دارم و مأمورم بر شما بیعت بگیرم و دست در دست من نهید در مورد پذیرش آن چه از سوی خداوند آورده‌ام در باره علی امیرالمؤمنین و اوصیای پس از او كه آنان از من و اویند و این امامت در ایشان پایدار است و فرجام آنان، مهدی است تا روز رستاخیز که به حق، حکم خواهد داد.

هان مردمان! شما را به هرگونه حلال و حرامی راهنمایی كردم و از آن هرگز برنمی‌گردم و تغییری در کار نیست. بدانید و آگاه باشید! آنها را یاد كنید و نگه دارید و یكدیگر را به آن توصیه نمایید و در آن دگرگونی میندازید. هشدار كه دوباره می‌گویم: بیدار باشید! نماز را به پا دارید و زكات بپردازید و امر به معروف كنید و از منكر بازدارید.

و بدانید كه ریشه امر به معروف این است كه به گفته من (در باره امامت) برسید و سخن مرا به دیگران برسانید و غایبان را به پذیرش فرمان من توصیه كنید و آنان را از ناسازگاری سخنان من بازدارید؛ همانا سخن من فرمان خدا و من است و هیچ امر به معروف و نهی از منكری جز با امام معصوم كمال نمی‌یابد.

هان مردمان! قرآن بر شما روشن می‌كند كه امامان پس از علی علیه السلام فرزندان اویند و من به شما شناساندم كه آنان از او و از من‌اند. چرا كه خداوند در كتاب خود می‌گوید: «وَجَعلَهَا كَلِمَةً بَاقِیَةً فِی عقِبِهِ»[25][آن را را فرمانی پایدار در نسل او قرار داد] و مادام كه به قرآن و امامان تمسك كنید، گمراه نخواهید شد.

هان مردمان! تقوا پیشه کنید و از سختی رستاخیز بهراسید، همان گونه كه خداوند عز و جل فرمود: «إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعةِ شَیْءٌ عظِیمٌ »[26][همانا لرزه روز رستاخیز حادثه بزرگ است].

مرگ، حساب، موازین و حسابرسی در برابر پروردگار جهانیان و پاداش و كیفر را یاد كنید. آن كه نیكی آورد، پاداش گیرد و آن كه بدی كرد، بهره از بهشت نخواهد برد.

هان مردمان! شما بیش از آنید كه در یك زمان با یك دست من بیعت نمایید. از این روی خداوند عز و جل به من دستور داده كه از زبان شما اقرار بگیرم و پیمان ولایت علی امیرالمؤمنین را محكم كنم و نیز بر امامان پس از او كه از نسل من و اویند؛ همان گونه كه اعلام كردم كه ذرّیّه من از نسل اوست.

پس همگان بگویید: ما سخنان تو را شنیده، سر می‌نهیم و بدان خشنودیم و بر آن گردن گذاریم و بر آن چه از سوی پروردگارمان در امامت علی امیرالمؤمنین علیه السلام و امامان دیگر از پشت او به ما ابلاغ كردی، با دل و جان و زبان و دست‌هایمان با تو پیمان می‌بندیم و بر این پیمان زنده‌ایم و خواهیم مرد و برانگیخته می‌شویم و هرگز آن را دگرگون و مبدل نكرده، شكّ و انكار نخواهیم داشت و از عهد و پیمان خود برنمی‌گردیم.

مطیع خداوندیم و از تو و علی امیرالمؤمنین علیه السلام و امامانی پیروی می‌کنیم که نام بردی از نسل خود و پشت او پس از حسن و حسین علیهما السلام، همان دو که جایگاه ایشان را نزد خود و منزلت ایشان در نزد خداوند تبارک و تعالی به شما گفتم و به شما بیان داشتم که آن دو، سرور جوانان اهل بهشتند و امامند پس از پدرشان علی علیه السلام که من پدر ایشانم پیش از او.

پس بگویید به خدا و تو و علی و حسن و حسین و امامانی که نام بردی، عهد و پیمانی برای امیر المؤمنین از دل و جان و زبان و روح و دستانمان دادیم و هر كس توانست با دست و گرنه با زبان پیمان بست و هرگز پیمانمان را دگرگون نخواهیم كرد و خداوند از ما هرگز شكستن عهد نبیند. خداوند را بر آن گواه خواهیم گرفت و هر آینه خداوند بر گواهی، كافی است و تو نیز بر ما گواه باش و همه فرمان ‌برندگان از آشکار و پنهان و فرشتگان خدا و سربازان و بندگان او و خداوند از هر شاهدی بزرگتر است.

هان مردمان! چه می‌گویید؟ همانا خداوند هر صدایی را می‌شنود و نوایی را كه از دل­ها می‌گذرد، می‌داند. هر آن كس هدایت پذیرفت، خیر را برای خویشتن پذیرفته و آن كه گمراه شد، به زیان خود رفته است و هر كس بیعت كند، هر آینه با خداوند پیمان بسته كه «یَدُ اللَّهِ فَوْقَ أَیدِیهِم»[27][دست خدا بالای دستان آنهاست]

هان مردمان! اینك با خداوند بیعت كنید و با من پیمان بندید و با علی امیرالمؤمنین و حسن و حسین و امامان علیهم السلام پس از آنان از نسل آنان كه نشانه پایدارند و خداوند نابکاران را به ایشان تباه می‌كند و به باوفایان به ‌واسطه ایشان مهر می‌ورزد.

«فَمَن نَّكَثَ فَإِنَّمَا یَنكُثُ علَى نَفْسِهِ وَمَنْ أَوْفَى بِمَا عاهَدَ علَیْهُ اللَّهَ فَسَیُؤْتِیهِ أَجْرًا عظِیمًا»[28][هر كه پیمان شكند جز این نیست كه به زیان خود گام برداشته، و هر كه بر عهدی كه با خدا بسته، پابرجا ماند؛ به زودی خدا او را پاداش بزرگی خواهد داد]

هان مردمان! آن چه بر شما گفتم، بگویید و به علی علیه السلام با لقب امیرالمؤمنین سلام گویید و بگویید: «سَمِعنَا وَأَطَعنَا غُفْرَانَكَ رَبَّنَا وَإِلَیْكَ الْمَصِیرُ»[29][شنیدیم و فرمان می‌بریم. پروردگارا، آمرزشت خواهیم و بازگشت به سوی تو است] و نیز بگویید: «الْحَمْدُ لِلّهِ الَّذِی هَدَانَا لِهَـذَا وَمَا كُنَّا لِنَهْتَدِیَ لَوْلا أَنْ هَدَانَا اللّهُ»[30] [تمام سپاس خدایی راست كه ما را به این راهنمایی فرمود وگر نبود آن که خدا راهنمایی‌مان کند، راه نمی‌یافتیم]

هان مردمان! هر آینه برتری‌های علی بن ابی طالب علیه السلام نزد خداوند عز و جل كه در قرآن نازل فرموده، بیش از آن است كه من یك باره برشمارم. پس هر كس از مقامات او خبر داد و آنها را شناساند، تصدیق و تأییدش كنید.

هان مردمان! آن كس كه از خدا و رسولش و علی و امامانی كه نام بردم پیروی كند، به رستگاری بزرگی دست یافته است.

هان مردمان! بیشترین سبقت جویان به بیعت و پیمان و سروری او و درود آوردن بر او برای مقام «امارت مؤمنان»، رستگارانند و در بهشت­هایی پر بهره خواهند بود.

هان مردمان! آن چه خدا را خشنود كند، بگویید. پس اگر شما و تمامی زمینیان كفران ورزند، خدا را زیانی نخواهد رسانید.

پروردگارا! ایمان‌آورندگان را بیامرز و كافران را هلاک گردان! و سپاس خدا راست پروردگار جهانیان».

پس آن گاه مردمان ندا برآوردند: آری شنیدیم و سرنهادیم بر آن چه خدا و رسول خدا صلی الله علیه و آله امر کرد با دل‌ها و زبان‌ها و دست‌هامان. آن گاه با ازدحام و فشار بر یکدیگر به سمت رسول الله صلی الله علیه و آله و علی علیه السلام آمدند و با دست، بیعت کردند و اولین کسانی که با رسول الله صلی الله علیه و آله دست بیعت دادند، خلیفه اولی و دومی و سومی و چهارمی و پنجمی بودند و دیگر مهاجران و انصار و بقیه مردم به حسب جایگاه خود با ایشان دست بیعت دادند تا آن که نماز غروب را با نماز عشاء خواندند و بیعت و دست دادن تا سه روز پس از آن ادامه داشت و هر گاه که قومی بیعت می‌نمود، رسول الله صلی الله علیه و آله می‌فرمود: «سپاس خدا راست پروردگار جهانیان. سپاس خدایی راست که ما را بر تمام جهانیان برتری داد».



منابع خطبه غدیر:

احتجاج طبرسی جلد 1 ص 58

بحار الانوار ج 37 ص 204

عوالم العلوم و المعارف و الاحوال ص 178

تفسیر صافی جلد 2 ص 56

روضة الواعظین و بصیرة المتعظین جلد 1 ص 92

البرهان فی تفسیر القران جلد 2 صفحه 230



  • [1]- مائده/ 55.
  • [2]- فتح/11.
  • [3]- توبه/61.
  • [4]- زمر/56.
  • [5]- آل عمران/ 85.
  • [6]- توبه/17.
  • [7]- بقره/162 و آل عمران/88.
  • [8]- انسان/1.
  • [9]- عصر/1ـ 3.
  • [10]- نور/54 و عنکبوت/18.
  • [11]- آل عمران/102.
  • [12]- نساء/ 47.
  • [13]- مرسلات/16- 19.

[14]- انعام/112.

  • [15]- مجادله/22.

[16]- انعام/82.
  • [17]- زمر/73.

[18]- غافر/40.


19- اعراف/38.
  • [20]- ملک/8 و 9.
  • [21]- ملک/12.
  • [22]- فتح/10.
  • [23]- بقره/158.
  • [24]- در احتجاج: به جانشینی ما گذاشت.
  • [25]- زخرف/28.
  • [26]- حج/ 1.
  • [27]- فتح/10.
  • [28]- فتح/10.

[29]- بقره/285.
  • [30]- اعراف/43.
مشرق
> برگرفته از جنبش سایبری 313




نوع مطلب : بررسی های تاریخی سیاسی، فرهنگی، اجتماعی واقتصادی، 
برچسب ها : متن کامل خطبه پیامبر(ص) در غدیر خم، متن خطبه غدیر، خطبه غدیر، متن+ کامل+خطبه غدریر، خطبه غدیر پیامبر (ص)،
لینک های مرتبط :




چهارشنبه 18 مرداد 1396 10:40 ق.ظ
Hiya very nice website!! Guy .. Excellent .. Amazing ..

I'll bookmark your site and take the feeds also? I am satisfied
to seek out a lot of helpful information here within the publish,
we want work out more techniques on this regard, thanks for sharing.
. . . . .
پنجشنبه 31 فروردین 1396 12:36 ق.ظ
Howdy! I just would like to offer you a big thumbs up for the excellent information you've
got right here on this post. I am coming back to your site for more soon.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر